توركلرده فالا باخماق قدیم تاریخه مالیكدیر، اونون یازییا آلینمیش ان اسگی نومونه سی ایرق بیتیكدیر. یارپاق اوسته اورخون حرفلریله یازیلمیش بواثر بو گون چینده ساخلانیلیر .شاعیرانه نثری اولان بو فاللار بلكه ده سونرالار تدریج ایله بوگونكو بایاتیلاریمیزا چئوریلمیشدیر.

میر علی سیدنیا خوراسان توركلرینده موتداویل اولان بایاتی فالینی بئله ایضاح ائدیر :

دَرَگزده بایراما یاخین سمنی پیشیررلر .سمنی پیشیرن ائوده قیزلار ییغیلار باشی گن بیر

كوزه نی سویلا دولدورار،اونون ایچینه نیشان اولاراق ،كیمی اوزوك كیمی تئل سانجاغی

كیمی مینجیق، كیمی س ّ كه سالارلار . بیر قیز اوشاغی كوزه نین باشیندا ایلشر،دونیا گورموش قادینلاردان بیری باشلار بایاتی اوخوماغا، هر بایاتی اوخوناندا قیز نیشانلاردان بیرین چیخارار، او نیشان كیمین اولورسا بایاتی اونون وصف حالیدیر.میثال اوچون:

قرنفیل اویوم-اویوم

دریم قوینووا قویوم

یاغیش یاغار، یئر دویماز

من سندن نئجه دویوم.

معناسی بودور كی ایكی سئون عاشیق بیر-بیریندن آیریلانماز.

قیزیل گولو دررلر،

مخمل اوسته سررلر.

خوش اوقیزین حالینا،

سئودیگینه وئررلر.

معناسی بودور كی اوًز مورادینا یئته جكسن

قرنفیل قوتودادی،

خومار گوًز یوخودادی.

غم یئمه غمخار گوًیلوم،

مطلب وئرن خودادی.

معناسی بودور كی آللاهین عئینایتینه اوموت باغلامالییق.

همین بایاتی فالی آذربایجاندا دا واردیر .

اوتورموشدوم سكیده،

اورگیم سك-سكیده .

اوچ قیزیل آلما گلدی،

بیر گوموش نلبكیده.

معناسی بودور كی خوش خبر گله جك.

آناسی یانار آغلار،

حریفی قانار آغلار.

آنادئیر گوًرچین

تابوتا قونار آغلار.

معناسی بودور كی قیزین آداخلیسینا یامان حادیثه اوز وئره جك.

عزیزیم وطن یاخشی،

كوًینگی كتان یاخشی.

غوربت یئر جنت اولسا،

یئنه ده وطن یاخشی.

معناسی بودور كی سفره گئدن قاییداجاق.

جان قارداش،جانیم قارداش،

آغلادیر جانیم قارداش.

باش قویوم دیزین اوسته،

قوی چیخسین جانیم قارداش.

معناسی بودور كی اوًرگینده كی نیتی یئرینه یئتیرمك چوخ چتیندیر.

آپاردی تاتار منی،

قول ائیلر ساتار منی.

وفالی یاریم اولسا

آختاریب،تاپار منی.

معناسی بودور كی غوربته دوشه جكسن.

بایاتی»های آذربایجان،الفاظ بی‏تکلّف و روانی هستند که عشق‏ و آمال و آرزوهای مردم آذربایجان را در خود جای داده‏اند.این بایاتی‏ها در واقع اساس کلام موسیقی فولکلور آذربایجان را،که سرچشمهء افکار توده‏های گذشتهء این ملت است،تشکیل می‏دهد.

تنوّع و رنگارنگی مضمون،از جنبه‏های برجسته و مشخّص بایاتی‏های‏ آذربایجانی است،ضمن آن‏که عشق جایگاهی ویژه در بایاتی‏ها دارد. عشقی که در بایاتی‏ها جان می‏گیرد و بارور می‏شود،عشقی قابل لمس‏ است که از راز بقای حیات سرچشمه می‏گیرد و با احساسات پسندیدهء انسان‏دوستی جاری می‏شود.

اعتقادات،آداب و رسوم،فضایل و خلق‏وخوی قوم‏ها در تحریر بایاتی‏ها همراه با موسیقی‏های عاطفی،شالودهء اساسی بایاتی‏های‏ آذربایجان است.

البته آن‏چه در زبان آذری در خواندن بایاتی‏ها اهمّیت پیدا می‏کند، لحن خوانندهء آن است؛خواننده به اقتضای ذوق و قریحهء خود و با تغییرات و اضافاتی سلیقه‏ای خود به بایاتی‏ها،باعث جان گرفتن بایاتی‏ می‏شود.

در پایین چند تا بایاتی اوردم که از یه وبلاگ به نام فریاد ناصری برداشتم چون سلیس و روان ترجمه کرده بود

بولاغ باشو بوز باقلار [بولاق باشي بوز باغلارBulaq başı buz bağlar ]

دورد دورو یارپوز باقلار [دؤرد دؤورو يارپيز باغلارDörd dövrü yarpız bağlar ]

اوغلان قیزی دردیندن [اوغلان قيزين دردينده نOğlan qızın dǝrdindǝn ]

یاراسونا دوز باقلار [ياراسينا دوز باغلارYarasına duz bağlar ]

 

برگردان:

 

زمستان‌ها یخ می‌بندد

بهارها، دسته دسته پونه

چشمه‌ای که می‌جوشد

پسر جوان هم از درد عشق‌اش

نمک به زخم می‌بندد

 

----------------------

 

سو گلی ایلان دیلی [سو گلير ايلان ديليSu gǝlir ilan dili ]

گؤل بخچن گؤل‌لندیری [گؤل باخچاني گول.له نديريرGöl baxçanı güllǝndiriri ]

یاروموی شیرین دیلی [ياريمين شيرين ديليYârımın şirin dili ]

دیل سیزی دیل‌‌لندیری [ديلسيزله ري ديلله نديريرDilsizlǝri dillǝndirir ]

 

برگردان:

 

آب‌ها چون زبان مار می‌آیند و

باغ و باغچه‌ها را به گل می‌اندازند

زبان شیرینی که یار من دارد

لال هم که باشی

صدایت را در می‌آورد!

 

----------------------

 

سو گلی آخ ‌ماقونان [سو گلير آخماغينانSu gǝlir axmağınan ]

داش قه‌ین ییخ ماقونان [داش قاياني ييخماغينانDaş qayanı yıxmağınan ]

یار یاردان نئجه دویسو [يار ياردان نئجه دويسونYar yardan necǝ doysun ]

دال‌دادان باخ ماقونان [دالدادان باخماغينان؟Daldadan baxmağınan ]

 

برگردان:

 

آب‌ها، با شتاب می‌آیند و

سنگ و صخره‌ها را به‌هم می‌زنند

عاشق،

چطور سیر شود از یارش

به دزدیده نگاه کردن‌ها؟

 

----------------------

 

بولاغ باشوندا دورما [بولاق باشيندا دورما!Bulaq başında durma ]

بولاغو بولاندورما [بولاغي بولانديرما!Bulağı bulandırma ]

آدام اولو قان دوشو [آدام اؤله ر قان دوشه رAdam ölǝr qan düşǝr ]

گؤزلری دولاندورما [گؤزله رين دولانديرما!Gözlǝrin dolandırma ]

 

برگردان:

 

بر سر چشمه نایست

چشمه را به‌هم نزن

خون به پا می‌شود آخر

این‌قدر، چشم‌هایت را نچرخان

 

----------------------

 

بو کوچه دار اولایدو [بو كوچه دار اولايديBu küçǝ dar olaydı ]

او گلن یار اولایدو [او گله ن يار اولايديO gǝlǝn yâr olarydı ]

ایکی‌میزه بیر کوینک [ايكيميزه بير كؤينه كİkimizǝ bir köynǝk ]

یخه‌سی دار اولایدو [ياخاسي دار اولايديYaxası dar olaydı ]

 

برگردان:

 

کاش این کوچه تنگ بود و

آن‌که می‌آید تو بودی ای یار!

پیراهنی

به تن هر دوتامان

با یقه‌ای تنگ

تنگ‌تر حتا از حلقه‌ی یک دار!

 

----------------------

 

کهلیگی پیچاخلادوم [ككلييي پيچاقلاديمKǝkliyi piçaqladım ]

توکونو ساچاخلادوم [توكونو ساچاقلاديمTükünü saçaqladım ]

یوخوددا گوردوم یارو [يوخودا گؤردوم ياريYuxuda gördüm yarı ]

یئرینی قوجاخلادوم [يئريني قوجاقلاديمYerini qucaqladım ]

 

برگردان:

 

کارد بر فرشی کبکی‌‌ام نهادم و

رشته رشته موهای‌اش را بافتم

آه! خواب یار را دیدم و

جای خالی‌اش را بغل کردم.

 

----------------------

 

اوغلان آدوی ممّدی [اوغلان آدين ممه د`ديرOğlan adın Mǝmǝddir ]

ممه‌لر دولو قندی [ممه له ر دولو قندديرMǝmǝlǝr dolu qǝnddir ]

بیر ال‌دادام جانوی‌چو [بير ال دادام جانين اوچونBir ǝl dadam canın üçün ]

اورگ، اورگه بندی [اوره ك اوره يه بندديرÜrǝk ürǝyǝ bǝnddir ]

 

ای پسر! به نام‌ات که محمد است

به این سینه‌ها که پر از قندند

به‌جان تنها برادرم

دل‌ام اسیرت شده است.

 

----------------------

 

اوغلان آدوی دی‌گینن [اوغلان آدين دئگينه نOğlan adın deginǝn ]

وئریم ریحان یی‌گینن [وئريم رئيحان يئگينه نVerim reyhan yeginǝn ]

بابای اوودن گئدنده [بابان ائوده ن گئده ندهBaban evdǝn gedǝndǝ ]

تئز گل منه دی‌گینن [تئز گل منه دئگينه نTez gǝl mǝnǝ deginǝn ]

 

برگردان:

 

پسرجان! نام‌ات را به من بگو

تا کمی ریحان، در دهان‌ات بگذارم

پدرت که از خانه می‌رود

زود

زود خبر کن مرا

 

قیزلار دَرسَه ییز جاجیخ

ویره جه یـــــم  مورچالیخ

دئیین عمی قیزی  نَــــه

اؤپوش وئــــر اوغورجالیخ

................................

سؤزوی وار سا بار  گؤنده ر

بیرکه ساوادان نــــار گؤنده ر

گئد دایی مـــــــــا دئگی نن

داوامیز دی جــــــار گؤنده ر

...............................

دده م تئز تئز سُویــــونــو

دئر یویاک بیــــــز قُویونــو

آپــاره ر بیللـــــم ساتــــا

توتــــــاک قاقـــــام تُویونو

.....................

گئی سن  ساری پـــالتاری

سنی ساخلاسین تـــــاری

عـــــــم اوغلو جان داریخما

هـــــــامی گئدیب ایجباری

.............................

قــــــویوموز قوررویوب دو

داوار سـوسوز دوروب دو

ننه م اوتوروب آغـــــــلار

دده م بُوینون بـــوروب دو

.............

دی وَه میزین قوتازی وار

ماخمال چول جاهازی وار

سازاندا نــــاوروز اوغلونون

بیر نوغــــــالای سازی وار

.............

دده م سوغان تَک لِه ردی

ننه م نُوخــــود پَک لِه ردی

منیم جوللو قـــــــارداشیم

تئزَه جَه ایمَگ لِــــــه ردی

............................

اوشاخ دورون آیــــــــاغا

کومک ائیله یین قــــــاقا

گئچینی وورواخ قوشانـا

ننه م تئز گله ساغـــــا

..........................

دده م کَه لَش تیکِه ردی

ننه م ییلَه ن سوکِه ردی

جوللو قاقـــــــام نان منه

قَرنَه میز ناغیل دِئــــردی

................................

دُولــو سال بالام قـــــویویا

قـــوربان اوللام بُویــــــــویا

اوچ آشیق ، اوچ ساز داوول

گتیره جَه یَـــــم تُویــــــویا .

...........................

دَدَه م ناقادجا دئـــــردی

چوبان قولاخ وئرمِه ردی

گؤزومـــــــــوز باخا باخا

اُون قُویون قوردا وئــردی

.........................

بی ییل قالدیک لُویـــون دا

اُوت گلدی آدام بُویــــون دا

کَس دیک اوگَج ،آزمـان دان

قاقـــــام اُوروج  تُویـــون دا

.............................

یُول اوستونده تـــــــــوراقان

وی یَر ، ویسمَه دی ، رازقان

آجـــــــان ، عِین آوا  ، دوزَک

لار ، چاناخ چی ، میصیرقان

.........................

یایــــــــــلاقیمیز قـــــاراقان

چـارهاد ، بئیره ، مینجیقــان

نــــــــه تئز دُوندو سؤزوندن

نَنَه ی اؤلسون قیـــز دوغان

.........................

قاراقان چــــــوخ ییراخ دی

سویو آخه ر بوز بولاخ دی

اؤ اوزاخدان گــــــــؤروکَن

من قوردوغوم قـــالاخ دی

..............................

گزدیــــــــــــــم من قاراقانی

اَزبیزان ، چیلیــــسبانـــــــی

اوشاخ، بُویــــــوک تانی یِه ر

مَرَه غئی لی تیلیـــــم خانی

...........................

..............................

گــــؤندَر اوغلانی گئدسین

آشیق ریضعلی یَه دئسین

ایسته ریک قــــوزو قیرخاخ

چُوورونـــــــــدَه گتیرسین

..........................

بی بیــم قیــــــــزی سکینه

بیر گون بیــــر چِئشت تکینه

ماخمال دان چـــول تـُوخودو

داییـــــم ماضان لُوکـــــــونَه

.............................

دئــــــــدیم  دانیشما اوجا

ائشیدی قــــــــارری قوجا

تاقصیر اؤزوی ده اولـــــدو

اؤپـــوشوی قالسین بُورجا

.............

بولاغین بـــــــوز داشلاری

اوچوب قـــــونار قوشلاری

گئدیب یـــــــاری گورَردیم

قُویسِه ی دی قارداشلاری

...............................

داغلارین داشی یان سین

هامی یاوشانی یان سین

منی یاردان  ائیلـــــــهَ یَن

بیر اؤد توتوب آلیش سین